Ks. Prałat Stanisław Szpetnar (1883 - 1952)

Ks. Prałat Stanisław Szpetnar (1883 – 1952)

Ks. prałat Stanisław Szpetnar urodził się 5 maja 1883 roku w Kolonii Polskiej (obecnie gmina Kuryłówka) jako najmłodsze z ośmiorga dzieci Józefa (ur. 3 marca 1832 r.) i Marii z domu Mach (ur. 25 stycznia 1835 r.). Rodzina utrzymywała się z gospodarstwa rolnego wykupionego wcześniej od kolonistów niemieckich. W domu rodzinnym otrzymał solidne wychowanie religijne, które ukształtowało jego późniejsze życie kapłańskie, oraz głębokie przywiązanie do pracy, ziemi rodzinnej i tradycji narodowej.

Już jako dziecko wyróżniał się pilnością i zdolnościami. Uczęszczał do Szkoły Ludowej w Cieplicach, gdzie był wzorowym uczniem. Zwracał uwagę także swoją posturą – jako najmłodszy z rodzeństwa był rosły, dlatego nazywano go „wielkim”. Nauczyciel widział  w nim przyszłego pedagoga, jednak jego życiowa droga potoczyła się inaczej.

Dzięki wsparciu wuja, ks. Stanisława Macha, mógł kontynuować naukę w gimnazjum w Jarosławiu w latach 1896–1904. Pomimo trudnej sytuacji materialnej, osiągał tam znakomite wyniki w nauce (oceny celujące). Utrzymywał się również z udzielania korepetycji.

Lata gimnazjalne były dla niego także czasem intensywnego zaangażowania patriotycznego. Był członkiem, a następnie przełożonym Organizacji Narodowej Młodzieży w Gimnazjum I, a także założycielem podobnej organizacji w Gimnazjum II w Jarosławiu. W latach 1902–1904, gdy pełnił funkcję przewodniczącego, działalność organizacji wyraźnie się rozwinęła. Prowadziła ona szeroką działalność niepodległościową, obejmującą organizowanie  uroczystości patriotycznych, w tym rocznic Konstytucji 3 Maja oraz powstań narodowych, przygotowywanie przedstawień o tematyce narodowej, kolportaż nielegalnej prasy patriotycznej, także podczas odpustów (np. w Leżajsku), a także zbiórki funduszy na cele niepodległościowe. Stanisław Szpetnar nie ograniczał się do działalności w mieście – wracając do rodzinnej wsi, przywoził literaturę patriotyczną i szerzył świadomość narodową wśród mieszkańców, ucząc umiłowania ojczyzny i polskości.

Maturę zdał 25 maja 1904 roku z wynikiem celującym. Następnie wstąpił do Seminarium Duchownego w Przemyślu, gdzie w latach 1904–1908 odbył studia filozoficzno-teologiczne. Przez cały okres nauki uzyskiwał najwyższe oceny („eminens”), wyróżniając się pilnością, sumiennością i głębokim życiem duchowym.

Już w czasie studiów, za zgodą przełożonych, podjął pracę pedagogiczną, ucząc języka polskiego i historii w Szkole Organistów.

Święcenia kapłańskie przyjął 21 czerwca 1908 roku w katedrze przemyskiej z rąk biskupa Fischera. Już jako kapłan wrócił w czerwcu 1908 r. do rodzimej wsi, gdzie nie było jeszcze kościoła. Odprawił więc mszę w drewnianym kościółku w Dąbrowicy ufundowanym przez rodzinę Czartoryskich. Po święceniach został skierowany do pracy jako wikary w farze krośnieńskiej.

Mimo licznych obowiązków duszpasterskich nie zapomniał o swojej rodzinnej miejscowości. Z wielkim zaangażowaniem podjął działania na rzecz jej rozwoju religijnego, społecznego i oświatowego.

Już 8 września 1906 roku, przy wsparciu księcia Adama Czartoryskiego z Sieniawy oraz jego pełnomocnika Jana Podczaskiego, założył w Kolonii Polskiej Czytelnię Ludową (w domu Józefa Wawrzaszka). Z jego inicjatywy organizowano także regularne spotkania edukacyjne prowadzone przez Jana i Kazimierę Podczaskich, dotyczące rolnictwa, sadownictwa, pszczelarstwa oraz historii.

Na przełomie lat 1906/1907 powołał do życia Kółko Rolnicze, które prowadziło sklep wiejski, wspierając rozwój gospodarczy mieszkańców. W 1909 roku ufundował dom dla tej organizacji.

Dzięki jego staraniom oraz wsparciu Ordynacji Czartoryskich we wrześniu 1907 roku powstała Szkoła Powszechna w Kolonii Polskiej. W okresie zaborów była ona ważnym ośrodkiem krzewienia języka polskiego, kultury i patriotyzmu.

Z jego inicjatywy do Kolonii Polskiej sprowadzono siostry służebniczki ze Starej Wsi, które prowadziły przedszkole, uczyły dzieci oraz opiekowały się chorymi.

Największym lokalnym dziełem ks. Szpetnara było doprowadzenie do powstania parafii i budowy kościoła w rodzinnej miejscowości. Pomimo licznych trudności i ograniczonych środków, dzięki jego determinacji oraz wsparciu księcia Adama Czartoryskiego i księżnej Ludwiki z Krasińskich oraz ich pełnomocników – państwa Podczaskich, świątynia została wzniesiona.

Uroczyste poświęcenie kościoła i cmentarza odbyło się 8 maja 1914 roku, w dniu św. Stanisława. Kościół został wyposażony w cenne dary, m.in. witraż z paryskiego Hôtel Lambert oraz kamienną mensę ołtarzową pochodzącą z kaplicy Czartoryskich na Wawelu.

Równolegle ks. Szpetnar prowadził intensywną działalność pedagogiczną w Krośnie. Od 1909 roku był zastępcą prefekta w Seminarium Nauczycielskim Męskim oraz prefektem internatu. W latach kolejnych pracował także jako zastępca prefekta w Szkole Realnej, a po zdaniu egzaminu kwalifikacyjnego w 1912 roku został katechetą tej szkoły (późniejszego Liceum im. Mikołaja Kopernika).

Przez wiele lat był opiekunem harcerstwa i wychowawcą młodzieży, kształtując kolejne pokolenia w duchu wiary i patriotyzmu.

W czasie I wojny światowej pełnił posługę wobec rannych i chorych żołnierzy w szpitalu w Krośnie, za co został odznaczony Odznaką Honorową Czerwonego Krzyża II klasy.

W 1922 roku został dyrektorem i organizatorem Prywatnego Seminarium Nauczycielskiego Żeńskiego w Krośnie. Z jego inicjatywy powstało Towarzystwo Budowy Bursy Gimnazjalnej, które doprowadziło do wzniesienia nowoczesnego, trzypiętrowego budynku bursy. W latach 1929–1930 przyjęła ona pierwszych wychowanków.

Za swoją działalność wychowawczą i społeczną otrzymał w 1916 roku krzyż zasługi II klasy.

W 1931 roku, z powodu pogarszającego się stanu zdrowia, przeszedł na emeryturę. Zamieszkał w Jarosławiu jako kapelan sióstr niepokalanek. Pełnił tam funkcję katechety w wyższych klasach Prywatnego Gimnazjum Żeńskiego.

W czasie II wojny światowej został aresztowany i więziony przez kilka dni w więzieniu w Rzeszowie. Następnie powrócił do gimnazjum, prowadził tajne nauczanie, w którym brała udział m.in. przyszła Sługa Boża Anna Jenke. Był spowiednikiem i opiekunem duchowym uczennic aż do 1950 roku, kiedy rozwiązano gimnazjum.

W latach 1939–1946 ufundował w Kolonii Polskiej kaplicę mszalną pw. Matki Bożej z Lourdes.

Pomimo przejścia na emeryturę nadal aktywnie angażował się w życie Kościoła. Przyczynił się do odbudowy kościoła w Iwoniczu-Zdroju oraz budowy świątyni w Krasnem (1937–1952). Był także współautorem projektów budowy kościołów na Kresach, których realizację przerwał wybuch II wojny światowej.

Ks. Szpetnar był również autorem licznych publikacji z zakresu duszpasterstwa, wychowania i teologii, m.in.: Duszpasterstwo w szkole (1925), Jakie ideały winien katecheta stawiać przed oczy dzisiejszej młodzieży (1927), Teresa Neumann – stygmatyczka z Konnersreuth (1931), Pójdźmy drogą Krzyża. O chrześcijańskim cierpieniu (1934) Prawda o księżach (1935)

W uznaniu zasług papież Pius XI nadał mu w 1931 roku godność Tajnego Szambelana Papieskiego, a w 1938 roku został odznaczony medalem za długoletnią służbę przez Kuratorium Okręgu Szkolnego Lwowskiego.

Zmarł 24 października 1952 roku. Został pochowany 28 października w podziemiach kaplicy Matki Bożej z Lourdes w Kolonii Polskiej – miejscu, które sam ufundował i które było szczególnie bliskie jego sercu.

Lokalna społeczność nie zapomniała o jego zasługach, wiosną 2024 roku, został wybrany patronem Szkoły Podstawowej w Dąbrowicy. Uroczystość nadania imienia odbyła się 17 października 2024 roku. 

Imieniem księdza prałata Stanisława Szpetnara nazwano również Zespół Szkół Ponadpodstawowych nr 2 w Krośnie, który mieści się w wybudowanej przez niego bursie i przy ulicy nazwanej jego imieniem.

Pozostaje w pamięci jako gorliwy kapłan, oddany duszpasterz, wybitny wychowawca młodzieży, patriota i społecznik. Całym swoim życiem służył Bogu, Kościołowi i Ojczyźnie, pozostawiając trwałe dzieło, które do dziś owocuje w życiu miejscowej wspólnoty.

Bibliografia:

Ks. Prałat Stanisław Szpetnar 1883–1952. Wspomnienia o ks. Stanisławie Szpetnarze, patronie Zespołu Szkół Ponadpodstawowych nr 2 w Krośnie, praca zbiorowa, Krosno 2022.

Stanisław Szpetnar (1883–1952), Wikipedia, wolna encyklopedia.

Rąb Jan, Stanisław Szpetnar (1883–1952).

Kronika Parafialna Kolonii Polskiej od roku 1914.